1 stycznia 2026 roku weszły w życie nowe zasady polskiej ortografii. Rada Języka Polskiego wprowadziła 11 kluczowych zmian.
Od 1 stycznia 2026 roku w polszczyźnie obowiązują nowe zasady ortograficzne opracowane przez Radę Języka Polskiego. Obejmują one 11 zmian dotyczących przede wszystkim pisowni łącznej i rozdzielnej oraz użycia wielkich liter. Jak podkreślają autorki reformy, członkinie RJP: Ewa Kołodziejek, Danuta Krzyżyk, Aldona Skudrzyk i Barbara Sobczak – nie mamy do czynienia z rewolucją, lecz z porządkowaniem i upraszczaniem reguł.
- Nie są rewolucyjne, porządkują zasady, eliminują wyjątki i ułatwiają naukę – tłumaczą członkinie Rady Języka Polskiego. Dodają, że nowe zasady mają ułatwić naukę ortografii i uczynić ją bardziej logiczną.
1. Wielka litera w nazwach mieszkańców
Jedną z najbardziej zauważalnych zmian jest wprowadzenie obowiązkowej pisowni wielką literą nazw mieszkańców miast, dzielnic, osiedli i wsi. Od 2026 roku poprawne będą formy takie jak Przecławianin, Warzymiczanin, Kołbaskowianin, Szczecinianin, Warszawianin, Nowohucianin czy Chochołowianin. Jednocześnie pozostawiono swobodę zapisu (małą lub wielką literą) w przypadku nieoficjalnych i potocznych nazw etnicznych, np. kitajec / Kitajec czy szkop / Szkop.
2. Wielka litera w nazwach konkretnych produktów
Wielką literą zapisywane będą nie tylko nazwy marek i firm, lecz także nazwy pojedynczych egzemplarzy wyrobów. Oznacza to, że poprawne stanie się zdania: „Pod domem zaparkował czerwony Ford”. „Jadę czarnym Oplem”. Wcześniej poprawnie był: „Jadę czarnym oplem” lub „Jadę czarnym autem marki Opel”.
3. Rozdzielna pisownia cząstek „by” ze spójnikami
Cząstki –bym, –byś, –by, –byśmy, –byście będą zapisywane rozdzielnie, gdy występują po spójnikach. Przykładowo: „Zastanawiam się, czy by nie zmienić planów”. Zasada ta porządkuje dotychczasowe wątpliwości użytkowników języka.
4. „Nie” z imiesłowami zawsze łącznie
Zniesiono wyjątek pozwalający na tzw. „świadomą pisownię rozdzielną”. Od 2026 roku nie z imiesłowami odmiennymi piszemy zawsze łącznie, niezależnie od znaczenia i interpretacji formy. Przykład? „Nieczytający uczeń”. Dotychczas możliwe było rozróżnianie znaczenia: nie czytający uczeń (ktoś, kto akurat nie czyta); nieczytający uczeń (ktoś, kto nie ma nawyku czytania).
5. Mała litera w przymiotnikach od nazwisk
Ujednolicono zapis przymiotników zakończonych na -owski tworzonych od nazw osobowych. Będą one zawsze zapisywane małą literą, np. dramat szekspirowski, koncert chopinowski, epoka zygmuntowska. Jednocześnie przymiotniki tworzone od imion (rzadziej od nazwisk) zakończone na -owy, -in(-yn), -ów będą mogły być zapisywane małą lub wielką literą, np. jackowe dzieci lub Jackowe dzieci, poezja miłoszowa lub poezja Miłoszowa.
6. Łączna pisownia członu „pół-”
Nowe zasady wprowadzają łączną pisownię wyrazów takich jak półzabawa, półnauka, półżartem, półserio. Wyjątkiem są określenia osób o podwójnej tożsamości narodowej – tu stosuje się łącznik, np. pół-Polka, pół-Francuz.
7. Większa swoboda w wyrażeniach powtórzeniowych
W parach wyrazów równorzędnych dopuszczono aż trzy formy zapisu: z łącznikiem (tuż-tuż), z przecinkiem (tuż, tuż) oraz rozdzielnie (tuż tuż). Uznano bowiem, że wszystkie te warianty funkcjonują w praktyce językowej.
8. Więcej wielkich liter w nazwach własnych
Zmiany obejmują kilka grup nazw:
nazwy komet zapisywane będą w całości wielką literą (Kometa Halleya),
wszystkie człony nazw geograficznych typu Morze Bałtyckie, Pustynia Gobi czy Wyspa Uznam otrzymają wielkie litery,
w nazwach obiektów przestrzeni publicznej wielką literą zapisywany będzie wyraz typu Plac, Park, Osiedle, Zamek (z wyjątkiem słowa ulica) – czyli poprawnie będzie Osiedle Tęczowe, Plac Grunwaldzki, Aleja Piastów, ale ulica Do Rajkowa.
wielką literą zapisywane będą wszystkie istotne człony nazw lokali usługowych i gastronomicznych – np. Księgarnia Naukowa, Kino Pionier, Apteka pod Orłem, Hotel pod Różą, Pałac w Ostoi.
ujednolicono także zapis nazw nagród, odznaczeń i tytułów honorowych – wszystkie ich człony będą miały wielką literę, np. Nagroda Nobla, Nagroda Pulitzera, Nagroda Artystyczna Miasta Szczecin, Honorowy Obywatel Kołbaskowa.
9. Nowe podejście do prefiksów
Potwierdzono zasadę łącznej pisowni przedrostków z wyrazami pisanymi małą literą, a przy wyrazach wielką literą – z łącznikiem (super-Europejczyk). Dodatkowo dopuszczono rozdzielny zapis cząstek takich jak super, mini, makro, eko, gdy mogą one funkcjonować jako samodzielne wyrazy, np. miniwieża lub mini wieża, bo jest możliwe: wieża (w rozmiarze) mini; superpomysł lub super pomysł.
10. Łączna pisownia „niby-” i „quasi-”
Cząstki niby- i quasi- zapisujemy łącznie z wyrazami pisanymi małą literą (nibyartysta, quasinauka), a z łącznikiem przed nazwami własnymi (niby-Polak, quasi-Anglia).
11. „Nie” z przymiotnikami i przysłówkami – zawsze łącznie
Ostatnia zmiana wprowadza konsekwentną łączną pisownię nie z przymiotnikami i przysłówkami, także w stopniu wyższym i najwyższym. Poprawne będą więc formy takie jak nieadekwatny, nieautorski, niebanalny, nieczęsty, nieżyciowy, niemiły, niemilszy, nie najmilszy, nieadekwatnie, niebanalnie, nieżyciowo, nielepiej, nienajlepiej.
