Stacja paliw typu Fürstenwalde w Kołbaskowie, obecnie działająca jako stacja Orlen, została wpisana do rejestru zabytków województwa zachodniopomorskiego. Decyzja Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków jest prawomocna.
Temat ochrony stacji został zasygnalizowany przez Michała Dębowskiego, miejskiego konserwatora zabytków w Szczecinie, informowaliśmy o tym w kwietniu 2025 roku. Chodziło o obawy związane z możliwym zagrożeniem obiektu przy realizacji budowy obwodnicy Przecławia i Warzymic oraz Kołbaskowa. Jak poinformował Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie, po zgłoszeniu sprawy w pierwszej kolejności ustalono, że stacja nie jest zagrożona rozbiórką w związku z realizacją inwestycji.
Potem przeprowadzono niezbędne czynności merytoryczne i administracyjne, w tym kwerendę archiwalną, wykonanie dokumentacji oraz oględziny. Sprawa była także omawiana na posiedzeniu Wojewódzkiej Rady Ochrony Zabytków. Większość obecnych członków rady opowiedziała się za wpisaniem stacji do rejestru zabytków.
- Cieszę się, że zainicjowana przeze mnie sprawa doczekała się szczęśliwego finału w postaci wpisania do rejestru zabytków stacji paliw typu "Fürstenwalde", położonej przy węźle autostradowym Kołbaskowo - napisał na swoim FB Michał Dębowski, miejski konserwator zabytków w Szczecinie. - Dziękuję ze współpracę w tym zakresie Wojewódzkiemu Urzędowi Ochrony Zabytków w Szczecinie.
Stacja paliw w Kołbaskowie jest jednym z najciekawszych przykładów dawnej architektury związanej z rozwojem autostrad. Została zbudowana w 1937 roku przy jednej z pierwszych autostrad powstałych w latach 30. XX wieku, czyli trasie Berlin – Stettin-Süd, zwanej później „Berlinką”.
Jak opisuje Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie: „Autostradowa stacja paliw typu Fürstenwalde (niem. Reichsautobahn-Tankstelle Fürstenwalde) – to budynek stacji paliw przewidziany do budowy przy węzłach autostrad w Niemczech, zaprojektowany przez Friedricha Tammsa w stylu streamline. Opływowe kształty budynków utrzymane w stylistyce streamline design nawiązywać miały do aerodynamicznych i opływowych form inspirowanych przemysłem lotniczym, kolejowym i stoczniowym i w tym przypadku odwoływały do poczucia dynamizmu i szybkości ruchu autostradowego”.
Nazwa tego typu stacji pochodzi od pierwszego takiego obiektu zrealizowanego w Fürstenwalde/Spree w Brandenburgii. Tamta stacja została zbudowana w 1937 roku na węźle Fürstenwalde-West autostrady A12 przez firmę Wilhelma Ungera z Berlina-Pankow. Nowoczesne obiekty typu Fürstenwalde miały zastąpić prowizoryczne stacje benzynowe funkcjonujące wcześniej przy niemieckich autostradach.
„Dzięki trójkątnemu planowi budynek wpisywał się w trójkąt utworzony przez łącznice wjazdowe i zjazdowe węzła autostradowego. Powierzchnia dachu została zaprojektowana w kształt litery V. Pierwotnie w ww. budynkach na parterze znajdowała się przestrzeń dla podróżnych, toalety, magazyn oraz pomieszczenie dla pracowników stacji. Pomieszczenia w piwnicy służyły do magazynowania węgla i paliw, a także do umieszczenia ogrzewania” – czytamy w opisie przygotowanym przez WUOZ.
Obiekt w Kołbaskowie po 1945 roku nadal pełnił funkcję stacji paliw. Był użytkowany przez Centralę Produktów Naftowych, czyli CPN. Obecnie należy do spółki Orlen. Po wojnie budynek został częściowo przebudowany. Zmieniono między innymi wykończenia elewacji i zadaszenia, wykorzystując współczesne materiały budowlane. Zdaniem służb konserwatorskich nie przekreśla to jednak wartości obiektu.
Znaczenie stacji jest tym większe, że to jedyny zachowany przykład tego typu obiektu w województwie zachodniopomorskim.
Warto dodać, że po zakończeniu budowy obwodnic i nowego węzła na A6, obecny węzeł w Kołbaskowie zostanie zlikwidowany. Oznacza to, że historyczna stacja zostanie odcięta od autostrady, a dojazd do niej ma być możliwy jedynie przez ślepą drogę poprowadzoną w śladzie obecnego brukowanego zjazdu. Już w ubiegłym roku Michał Dębowski zwracał uwagę, że byłaby to duża strata dla architektury regionu, gdyby ten obiekt zniknął z krajobrazu. Teraz, po wpisie do rejestru zabytków, stacja paliw w Kołbaskowie zyskała formalną ochronę konserwatorską.
