27 maja obchodzony jest Dzień Samorządu Terytorialnego – święto państwowe upamiętniające pierwsze w pełni wolne, demokratyczne wybory samorządowe w Polsce po II wojnie światowej.
Przeprowadzenie tych wyborów było pierwszym krokiem do wdrożenia reformy administracyjnej. Oznaczało to koniec centralistycznego systemu PRL. Złamany został państwowy monopol na wykonywanie władzy publicznej. Miejskie i gminne rady narodowe, podporządkowane administracji państwowej, zostały zastąpione przez gminy, które zyskały osobowość prawną, mienie komunalne, własnych pracowników samorządowych oraz samodzielność w wykonywaniu zadań publicznych.
Dziewięć lat później, w drugiej fazie reformy, utworzono powiaty i samorządowe województwa. Zmianie uległ zasadniczy podział administracyjny kraju – 49 województw zastąpiono 16 nowymi. Od tego czasu samorząd terytorialny funkcjonuje na trzech poziomach: gmina, powiat, województwo. Obecnie w Polsce działa 2477 gmin, 314 powiatów i 66 miast na prawach powiatu.
Z perspektywy 35 lat widać, jak reforma zmieniła Polskę i poprawiła jakość życia mieszkańców. Gminy same decydują, jakie inwestycje są dla nich kluczowe, samodzielnie planują budżety, ustalają strategie i kierunki rozwoju. Inwestują w infrastrukturę komunalną, edukację czy kulturę.
Jerzy Regulski, współtwórca reformy samorządowej z 1990 roku, pisał:
„Istotą samorządności lokalnej jest zarządzanie sprawami lokalnymi przez samych mieszkańców. Władze lokalne stanowią ich reprezentację, a więc ich organizacja i miejsce w ustroju państwa są środkami do osiągnięcia celu podstawowego – zaspokojenia jak najszerzej rozumianych potrzeb społeczności lokalnych”.
Samorządność w Polsce ma się dobrze. Jedynym zagrożeniem dla niej jest ewentualna centralizacja. Pozostaje mieć nadzieję, że nigdy do niej nie dojdzie.
