Ile czasu zajmowała podróż z Barnisławia do Warzymic, a ile z Casekow do Szczecina? Czy pociąg z Warnika do Karwowa pędził, czy raczej leniwie turkotał po torach? Dzięki zachowanemu rozkładowi jazdy tej linii, można dziś dokładnie odtworzyć, jak wyglądała podróż sprzed wieku.
Dziś w miejscu dawnej kolejki wąskotorowej powstała ścieżka rowerowa. Przed II wojną światową przez dzisiejszą gminę Kołbaskowo toczyły się pociągi CPO, które każdego dnia łączyły okoliczne wsie ze Szczecinem.
Linia kolejowa Casekow – Pomorzany Wąskotorowe (niem. Kleinbahn Casekow–Penkun–Oder, w skrócie CPO) była wąskotorową trasą o rozstawie torów 750 mm. Łączyła ona niemieckie niegdyś Casekow z Pomorzanami w Szczecinie. Miała 42 km długości. Dziś linia już nie istnieje – została rozebrana po wojnie, ale przez kilka dekad stanowiła ważne połączenie.
Kolejkę uruchomiono 8 kwietnia 1899 roku. Pół roku później linię wydłużono o następne 4 kilometry do Pommerensdorf (Pomorzany). Ten odcinek był wyjątkowy – miał trzy szyny, co umożliwiało jazdę zarówno pociągom wąskotorowym, jak i normalnotorowym. Służył głównie do przewozu towarów. Choć planowano dalsze przedłużenie torów do centrum miasta, projekt nigdy nie został zrealizowany.
Na całej linii kursowały trzy do czterech pociągów dziennie w każdym kierunku. Składy były niewielkie, zwykle złożone z lokomotywy i kilku wagonów osobowych, czasem dołączano wagony towarowe z mlekiem, zbożem lub drewnem.
Na obszarze dzisiejszej gminy Kołbaskowo znajdowało się pięć stacji: Barnimslow (Barnisław) – Warningshof (Warnik) – Carow (Karwowo) – Mandelkow (Będargowo) – Klein Reinkendorf (Warzymice). Kolejna stacja to Scheune (Szczecin Gumieńce). To właśnie ten odcinek był najbardziej uczęszczany przez mieszkańców, którzy dojeżdżali do pracy lub handlu w Szczecinie.
Jak wynika z rozkładu jazdy z lat trzydziestych, podróż z Casekow do Pomorzan trwała średnio około 2 godzin i 15 minut, często dłużej, bo np. na stacji w Pankow potrafiły stać nawet pół godziny, a na Gumieńcach 10-12 minut. Dla porównania – dzisiejszy rowerzysta, jadący spokojnym tempem, nie ustępowałby pociągowi CPO z lat trzydziestych. Ale w tamtych czasach nie chodziło o szybkość – ważniejsze było to, że kolej docierała niemal pod każdy dom.
Z rozkładu wynika, że pociąg pokonywał trasę z Barnisławia do Warzymic od 19 do 21 minut, a dalszy odcinek do Szczecina Gumieniec zajmował dodatkowe 5 minut. W sumie więc podróż z Barnisławia do Szczecina trwała około 25 minut.
Jak szybko toczyły się dawne składy? Zachowany rozkład jazdy pozwala dokładnie odtworzyć rytm tej kolejowej podróży. Odległości między stacjami były niewielkie – często zaledwie kilometr czy dwa:
- Barnisław – Warnik: 0,7 km w 3 minuty;
- Warnik – Karwowo: 1,2 km w 3-4 minuty;
- Karwowo – Będargowo: 1,6 km w 5 minut;
- Będargowo – Warzymice: 2,4 km w 6 minut;
- Warzymice – Szczecin Gumieńce: 1,7 km w 5 minut.
Prędkość na tym odcinku wynosiła zatem od 14 do 24 km/h, średnio wychodzi 17–18 km/h. Wąskotorówki nie pędziły, ale były niezawodne – kursowały nawet w zimie, często w trudnych warunkach pogodowych.
Dla mieszkańców regionu linia CPO była czymś więcej niż tylko środkiem transportu. Łączyła rolnicze wsie z dużym miastem, dawała dostęp do targowisk, szkół i pracy w Szczecinie. Z wagonów wysiadali nie tylko robotnicy, ale też uczniowie i handlarze z koszami pełnymi jaj, masła czy zboża. Po wojnie wąskotorówka CPO zniknęła z mapy, tory i podkłady zostały rozebrane. Gdyby jednak przetrwała, linia ta mogłaby dziś stać się jedną z najpiękniejszych tras turystycznych regionu.
Artykuł powstał w oparciu o materiały otrzymane od Kacpra Kuczery z Zachodniopomorskiego Klubu Miłośników Kolei, który 25 października br. prowadził w Stobnie warsztaty edukacyjne „Złoty wiek pary na ziemi kołbaskowskiej”, zorganizowane przez GOKSiR w Przecławiu w ramach projektu „Włączamy kulturę – cz. 2”.
