W Senacie rozpoczęła się debata nad zmianami w przepisach, które mogą znacząco odmienić sposób organizacji pochówków w Polsce. W grę wchodzi m.in. możliwość rozsypywania prochów poza cmentarzami. Równocześnie sądy podważają część opłat cmentarnych, otwierając drogę do zwrotów dla rodzin.
W izbie wyższej parlamentu trwają prace nad petycją zakładającą liberalizację przepisów dotyczących pochówków. Proponowane zmiany mogą oznaczać odejście od obowiązującej dziś zasady, zgodnie z którą prochy zmarłych muszą być przechowywane w urnach i składane na cmentarzach.
Autor inicjatywy przekonuje, że obecne regulacje nie przystają do współczesnych potrzeb społecznych. Coraz więcej osób chce mieć wpływ na formę ostatniego pożegnania – zarówno ze względów światopoglądowych, jak i ekologicznych czy osobistych.
Projekt zmian obejmuje trzy główne kierunki. Pierwszy zakłada dopuszczenie rozsypywania prochów w wyznaczonych miejscach, takich jak lasy czy akweny wodne. Szczegółowe zasady miałyby ustalać samorządy.
Druga propozycja dotyczy możliwości organizowania pochówków poza cmentarzami, również na terenach prywatnych – na przykład w ogrodach – pod warunkiem spełnienia określonych wymogów sanitarnych.
Trzecia koncepcja przewiduje tworzenie tzw. cmentarzy leśnych. W takich miejscach zamiast tradycyjnych nagrobków sadzono by drzewa, co wpisywałoby się w rosnący trend ekologicznych form pochówku.
Jak wskazuje Ministerstwo Zdrowia, proponowane rozwiązania nie stanowią zagrożenia epidemiologicznego ani sanitarnego. Jednocześnie podkreślono, że projekt wymaga dalszych konsultacji międzyresortowych.
Równolegle do prac legislacyjnych pojawiają się istotne rozstrzygnięcia sądowe dotyczące opłat cmentarnych. Jesienią 2024 roku przełomowy wyrok zapadł w Olsztynie, gdzie sąd uznał, że samorządy mogą pobierać opłaty wyłącznie za sam pochówek. Inne należności nie mają wystarczającej podstawy prawnej. Podobne stanowisko przyjęto później w Warszawie, kwestionując m.in. opłaty za przechowywanie ciała, korzystanie z infrastruktury czy czynności administracyjne.
Orzeczenia te mogą mieć daleko idące konsekwencje dla rodzin zmarłych. Pojawiła się bowiem możliwość ubiegania się o zwrot nienależnie pobranych opłat. W praktyce oznacza to konieczność zgromadzenia dokumentacji, wykazania zasadności roszczenia oraz złożenia reklamacji do zarządcy cmentarza. W przypadku odmowy sprawa może trafić do sądu.
W wielu miejscowościach rozpoczęto już kontrole regulaminów cmentarnych. Samorządy będą musiały nie tylko dostosować swoje przepisy do nowych interpretacji prawa, ale również liczyć się z ewentualnym zwrotem środków mieszkańcom.
