Skąd wzięły się nazwy miejscowości w Gminie Kołbaskowo? Co mogły znaczyć przed wiekami i jak brzmiały, gdy te tereny należały do Niemiec? O odpowiedź poprosiliśmy sztuczną inteligencję. Dziś odcinek drugi: Będargowo.
Nazwa Będargowo wygląda na nazwę o słowiańskim rodowodzie. Najbardziej prawdopodobny trop prowadzi do dawnego imienia osobowego Będarg. W takim ujęciu Będargowo oznaczałoby pierwotnie osadę związaną z człowiekiem o takim imieniu - na przykład jego własność, siedzibę rodu albo miejsce założone przez osobę, której imię zachowało się później w nazwie wsi. W opracowaniach onomastycznych imię rekonstruowane jako Będarg pojawia się wśród dawnych imion słowiańskich, co wzmacnia taki kierunek interpretacji.
Samo imię Będarg jest jednak trudniejsze do prostego wyjaśnienia niż wiele bardziej znanych imion słowiańskich, takich jak Stanisław, Bronisław czy Jarosław. Można ostrożnie zakładać, że pierwszy człon, Będ-, wiązał się z dawnym rdzeniem odnoszącym się do bycia, stawania się albo przyszłości - tym samym kręgiem znaczeń, który słyszymy dziś w słowie „będę”. Drugi człon, -arg, jest mniej jasny i nie należy go automatycznie łączyć ze współczesnym słowem „dar”. Gdyby chodziło o „dar”, spodziewalibyśmy się raczej innej budowy imienia. Dlatego bezpieczniej powiedzieć, że Będarg był dawnym imieniem osobowym, którego dokładne znaczenie nie jest dziś całkowicie pewne, ale które wpisuje się w słowiańską tradycję imion złożonych. W nazwie miejscowości mogło więc przetrwać nie tyle dosłowne znaczenie tego imienia, ile pamięć o osobie lub rodzie, z którym osada była związana.
W przypadku Będargowa najstarsze zapisy dobrze pasują do takiego słowiańskiego wywodu. Wieś pojawia się w dokumencie z 1220 roku jako Brandargowe. To wtedy księżna Anastazja Pomorska miała nadać miejscowość kościołowi św. Jakuba w Szczecinie. W dokumencie z 1233 roku występuje już forma Bandergowe. Obie te postacie są bardzo bliskie dzisiejszemu Będargowu i pokazują, że obecna nazwa nie jest powojennym wymysłem oderwanym od historii, lecz nawiązuje do bardzo dawnej, średniowiecznej formy.
Ciekawe jest jednak to, że już w 1237 roku w źródłach pojawia się także nazwa Mandelkow. To właśnie ona stała się późniejszą niemiecką nazwą miejscowości. W czasach niemieckich wieś funkcjonowała więc jako Mandelkow, a po 1945 roku została przemianowana na Będargowo.
Nie należy jednak rozumieć niemieckiego Mandelkow jako prostego tłumaczenia nazwy Będargowo. To nie jest sytuacja, w której niemiecka nazwa oddaje znaczenie polskiej. Raczej mamy tu dwie historyczne linie nazewnicze: starsze zapisy typu Brandargowe i Bandergowe, które wyraźnie prowadzą w stronę dzisiejszego Będargowa, oraz utrwaloną później niemiecką nazwę Mandelkow, obecną w dokumentach już od XIII wieku.
Sama nazwa Mandelkow również jest ciekawa. Na pierwszy rzut oka może kojarzyć się z niemieckim słowem Mandel, czyli „migdał”. Byłoby jednak zbyt proste uznać, że chodziło o „migdałową wieś”. Końcówka -kow jest bardzo charakterystyczna dla wielu nazw o słowiańskim podłożu, później utrwalonych w niemieckiej pisowni. Dlatego bardziej prawdopodobne wydaje się, że Mandelkow było niemiecką, urzędową formą starszej nazwy miejscowej lub osobowej, której pierwotne znaczenie z czasem się zatarło. Pewne jest natomiast to, że forma ta pojawia się w źródłach już w 1237 roku i przez wieki funkcjonowała jako niemiecka nazwa dzisiejszego Będargowa.
Na koniec warto podkreślić, że Będargowo jest przykładem miejscowości, której dzisiejsza nazwa wydaje się przywracać bardzo stary, słowiański ślad. Najstarsze formy źródłowe - Brandargowe i Bandergowe - są bliższe obecnemu Będargowu niż późniejszemu niemieckiemu Mandelkow. To sprawia, że nazwa miejscowości dobrze pasuje do opowieści o ciągłości dawnych nazw słowiańskich na Pomorzu, choć - jak zawsze przy średniowiecznych zapisach - trzeba zachować ostrożność, bo kancelarie zapisywały nazwy tak, jak je słyszały i zgodnie z własnymi zwyczajami językowymi.
A w kolejnym odcinku zapytamy o Warzymice.
